Coğrafya · Konu 5/7 · sıralı çalışma
Kısa özet: Türkiye, 1941 Birinci Coğrafya Kongresi'nde iklim, bitki örtüsü ve yer şekli benzerliğine göre 7 coğrafi bölgeye ve 21 bölüme ayrılmıştır. Yüzölçümü en büyük ve ortalama yükseltisi en fazla bölge Doğu Anadolu, yüzölçümü en küçük bölge Güneydoğu Anadolu, en kalabalık bölge ise Marmara'dır.
- 19 altın kural
- KPSS'de ort. ~2 soru
- En kritik: 1941 kongresi, 7 bölge 21 bölüm, bölge "en"leri
KPSS'de Türkiye Bölgeleri sorusu çoğunlukla bir özelliğin (iklim tipi, tarım ürünü, dağ uzanışı) hangi bölgeye ait olduğunu ya da bir bölgenin neden bölümlere ayrıldığını sorar. Bölgeleri ayıran ölçüt idari sınır değil; iklim, bitki örtüsü, tarım ve yer şekli benzerliğidir. Aşağıdaki 19 kural, bölgelerin ayırt edici noktalarını ve en çok sorulan "en" bilgilerini özetler.
Bölgelerin Ayrılma Ölçütü
Türkiye 7 coğrafi bölgeye, idari sınırlara göre değil; iklim, bitki örtüsü, tarım ürünü deseni, yer şekilleri ve ulaşım koşullarındaki benzerlik/farklılık esas alınarak 1941 Birinci Coğrafya Kongresi'nde ayrılmıştır. Bölge sınırları il sınırlarını kimi zaman ortadan böler.
Marmara Bölgesi Özelliği
Yüzölçümü en küçük ikinci bölge (en küçüğü Güneydoğu Anadolu) olmasına rağmen sanayi, ticaret ve nüfus yoğunluğu bakımından ilk sıradadır; geçiş iklimi özellikleri gösterir (Karadeniz, Akdeniz ve karasal iklim arası). Ayçiçeği ve şeker pancarı yetiştiriciliği yaygındır.
Ege Bölgesi Özelliği
Kıyıya dik uzanan dağları (horstlar) ve bunlar arasındaki graben (çöküntü) ovalarıyla (Gediz, Büyük Menderes) tanınır; dağların kıyıya dik uzanması, nemli deniz etkisinin iç kesimlere kadar sokulmasını sağlar. Zeytin, tütün, incir, üzüm ve pamuk tarımı önemlidir.
Akdeniz Bölgesi Özelliği
Kıyıya paralel uzanan Toros Dağları ile kıyı arasında dar bir kıyı ovası (Çukurova, Antalya Ovası) şeridine sahiptir; Toroslar nemli deniz havasının iç kesime geçişini engeller. Narenciye, pamuk ve seracılık (örtü altı tarım) bu bölgede yoğundur.
Karadeniz Bölgesi Özelliği
Kıyıya paralel uzanan Kuzey Anadolu Dağları nedeniyle kıyı ile iç kesim (arka bölge) arasında iklim ve bitki örtüsü farkı keskindir; kıyı bol yağış alıp gür ormanla kaplıyken hemen arkasındaki iç kesimler karasal iklime geçer. Çay, fındık ve mısır tarımı bölgeye özgüdür.
İç Anadolu Bölgesi Özelliği
Çevresi dağlarla çevrili, ortalama yükseltisi yüksek bir plato ve ova bölgesidir; karasal iklim ve step (bozkır) bitki örtüsü hakimdir. Tahıl (buğday, arpa) tarımı ve küçükbaş hayvancılık (koyunculuk) ön plandadır; şeker pancarı sulu tarım alanlarında yetiştirilir.
Örnek Soru
Soru: Ege Bölgesi'nde dağların kıyıya dik, Akdeniz Bölgesi'nde ise kıyıya paralel uzanması, iki bölge arasında öncelikle hangi konuda belirgin bir farka yol açar?
Doğru Cevap: B) Ege'de kıyıya dik uzanan dağlar arasındaki graben ovaları, deniz etkisinin (ılıman iklim, nem) vadiler boyunca iç kesimlere kadar sokulmasına imkan tanır. Akdeniz'de ise kıyıya paralel uzanan Toroslar bir set oluşturarak nemli deniz havasının iç kesime geçişini engeller, bu yüzden Akdeniz'in hemen arkası hızla karasallaşır. Diğer seçenekler bu dağ uzanış farkının doğrudan sonucu değildir.
İlgili Konular
Sıkça Sorulan Sorular
Bölgeler, 1941 yılında yapılan I. Coğrafya Kongresi'nde iklim, bitki örtüsü, tarım ürünü deseni ve yer şekilleri benzerliği/farklılığı esas alınarak belirlenmiştir. Amaç, benzer doğal ve beşeri özellik gösteren alanları aynı bölge altında toplayarak coğrafi analiz ve planlamayı kolaylaştırmaktır. Bölge sınırları bu yüzden idari il sınırlarıyla birebir örtüşmeyebilir, bir il birden fazla bölgeye dahil olabilir.
Türkiye'nin 7 coğrafi bölgesi toplam 21 bölüme ayrılır. En fazla bölüme ayrılan bölgeler 4'er bölümle Marmara, İç Anadolu ve Doğu Anadolu'dur; Karadeniz 3 bölüme, Ege, Akdeniz ve Güneydoğu Anadolu ise 2'şer bölüme ayrılır. Bölüm sayısını artıran temel etken, bölge içindeki iklim, yer şekli ve beşeri özellik farklarının fazlalığıdır.
Bu fark, bölgelerin farklı jeolojik oluşum süreçlerinden kaynaklanır: Ege'de kıta içi genişleme/çöküntü (graben-horst) hareketleri dağların kıyıya dik, arada çöküntü ovalarının uzanmasına yol açmıştır. Akdeniz'de ise Afrika ve Anadolu levhalarının etkileşimiyle oluşan kıvrım dağları (Toroslar) kıyıya paralel uzanır. Bu farklı uzanış, iki bölgenin iklim ve tarım deseninde önemli farklılıklara neden olur.
Doğu Anadolu, Türkiye'nin ortalama yükseltisi en fazla olan bölgesidir; yükseklik arttıkça sıcaklık düştüğü için bölge, benzer enlemdeki diğer bölgelere göre çok daha soğuk kışlar yaşar. Ayrıca denizden uzak, karasal bir konumda olması da yaz-kış sıcaklık farkını artırır. Volkanik yüksek dağlar ve platolar bu karasal-sert iklimi pekiştirir.