KPSS Sözcükte Anlam Hap Bilgiler 2026

Türkçe · Konu 2/12 · sıralı çalışma

Kısa özet: Sözcükte anlam, bir sözcüğün cümle içinde kazandığı gerçek, mecaz, yan ve terim anlamları ile eş, zıt, sesteş sözcükleri ve deyim-atasözü bilgisini kapsar. KPSS'de en çok mecaz anlam, deyimler ve sözcükler arası anlam ilişkileri sorulur; sözcüğün anlamı her zaman bağlama göre belirlenir.

23 altın kural
KPSS'de ort. ~3 soru
En kritik: mecaz anlam, deyim-atasözü, sesteş sözcük

Gerçek Anlam = Sözlük Anlamı

Gerçek anlam, sözcüğün ilk ve temel anlamıdır. Sözlükte ilk sırada yer alan, herkesin aklına ilk gelen anlamdır. "Ağaç yeşerdi" cümlesinde "yeşermek" gerçek anlamdadır.

İpucu: Sözcüğü cümleden çıkarıp tek başına düşünün. Akla ilk gelen anlam gerçek anlamdır.

Mecaz Anlam = Gerçekten Uzaklaşma

Mecaz anlam, sözcüğün gerçek anlamından uzaklaşarak kazandığı yeni anlamdır. "Kalbi kırıldı" cümlesinde "kırılmak" mecaz anlamdadır (gerçekte kalp kırılmaz).

Soru kalıbı: "Hangi cümlede altı çizili sözcük mecaz anlamda kullanılmıştır?"

Yan Anlam = Benzetme Yoluyla Kazanılan Anlam

Yan anlam, sözcüğün şekil, işlev veya konum benzerliğiyle kazandığı anlamdır. "Masanın ayağı" → masa ayağı şekil benzerliğiyle insan ayağından türemiştir. Yan anlam, gerçek anlamla bağını tamamen koparmadığı için mecaz anlamdan ayrılır.

Terim Anlam = Belirli Bir Alanın Dili

Terim anlam, sözcüğün belirli bir bilim, sanat veya meslek alanında kazandığı özel anlamdır. "Kök" sözcüğü botanikte bitki kökü, matematikte karekök, dil bilgisinde sözcük kökü anlamına gelir.

Eş Anlamlı Sözcükler = Aynı Anlam, Farklı Sözcük

Eş anlamlı (anlamdaş) sözcükler, yazılışları farklı ancak anlamları aynı olan sözcüklerdir. Okul-mektep, ev-hane, siyah-kara örnekleri eş anlamlıdır. KPSS'de genellikle Türkçe-Arapça/Farsça karşılıklar sorulur.

Sık sorulanlar: ak-beyaz, kara-siyah, yıl-sene, söz-laf, us-akıl

Zıt Anlamlı Sözcükler = Karşıt Kavramlar

Zıt (karşıt) anlamlı sözcükler, birbirinin tam tersini ifade eden sözcüklerdir. Sıcak-soğuk, iyi-kötü, uzun-kısa. Dikkat: Her sözcüğün zıt anlamlısı yoktur (masa, kalem gibi).

17 Hap Bilgi Daha

Sözcükte anlam konusunun tüm hap bilgilerine erişmek için ücretsiz kayıt ol. Ödeme gerekmez.

Ücretsiz Kayıt Ol

Yakın Anlamlı Sözcükler ≠ Eş Anlamlı

Yakın anlamlı sözcükler, anlamları birbirine benzer ancak tam olarak aynı olmayan sözcüklerdir. Korkmak-çekinmek, sevmek-beğenmek yakın anlamlıdır ama eş anlamlı değildir.

Sesteş (Eş Sesli) Sözcükler

Sesteş sözcükler, yazılışları ve okunuşları aynı ancak anlamları tamamen farklı olan sözcüklerdir. "Yüz" (sayı), "yüz" (çehre), "yüz" (yüzmek fiili) sesteş sözcüklerdir.

Deyim = Kalıplaşmış Söz Öbeği

Deyimler, en az iki sözcükten oluşan, anlamı sözcüklerin tek tek anlamlarından çıkarılamayan kalıplaşmış sözlerdir. "Göz atmak" = bakmak. Deyimler genellikle mecaz anlam taşır.

#10

Deyim ≠ Atasözü

Deyimler bir durumu anlatır, atasözleri ise bir yargı/öğüt bildirir. Deyimler cümle değildir (göz atmak), atasözleri tam cümledir (Damlaya damlaya göl olur). KPSS'de bu ayrım sıkça sorulur.

#11

Somut ve Soyut Anlam

Somut: Beş duyuyla algılanabilen kavramlar (masa, ses, koku). Soyut: Beş duyuyla algılanamayan kavramlar (sevgi, korku, özlem). Somut sözcükler soyut anlam kazanabilir.

#12

Genel ve Özel Anlam

Genel anlam geniş kapsamlı, özel anlam dar kapsamlıdır. "Hayvan" genel, "kedi" özel anlamlıdır. KPSS'de "en genel anlamlı sözcük" veya "en özel anlamlı sözcük" sorulabilir.

#13

Nicel ve Nitel Anlam

Nicel anlam sayılabilir, ölçülebilir özellikleri ifade eder (büyük ev, uzun yol). Nitel anlam sayılamayan özellikleri ifade eder (güzel ev, tatlı söz).

#14

Ad Aktarması (Mecazımürsel)

Ad aktarması (mecazımürsel), bir sözcüğün benzetme amacı olmaksızın başka bir sözcük yerine kullanılmasıdır. "Ankara karar verdi" (Ankara → hükûmet), "Bardağı içtim" (bardak → bardaktaki su).

#15

Dolaylama

Dolaylama, bir kavramı veya varlığı birden fazla sözcükle, özelliklerini belirterek anlatmaktır. "Derya kuzusu" = balık, "Türkiye'nin kalbi" = Ankara. Dolaylama bir söz sanatıdır.

#16

Güzel Adlandırma (Örtmece)

Güzel adlandırma (örtmece), söylenmesi hoş karşılanmayan kavramların yerine daha kibar ifadeler kullanmaktır. "Ölmek" yerine "vefat etmek", "yaşlı" yerine "ileri yaşta" kullanımı örtmecedir.

#17

Sözcükler Arası Anlam İlişkileri

KPSS'de sözcükler arasındaki ilişki sorulur: Eş anlam, zıt anlam, parça-bütün (kapı-ev), neden-sonuç (ateş-duman), araç-amaç (kalem-yazmak). İlişki türünü doğru belirleyin.

#18

Bağlamdan Anlam Çıkarma

Sözcüğün anlamı cümle içindeki kullanımına göre değişir. "Sert" sözcüğü: "sert yüzey" (gerçek), "sert bakış" (mecaz), "sert su" (terim). Bağlama dikkat edin.

#19

Çok Anlamlılık

Bir sözcüğün birden fazla anlama gelmesine çok anlamlılık denir. "Göz" sözcüğü: görme organı, bakış, kaynak, delik anlamlarına gelir. Çok anlamlı sözcükler sesteş değildir.

#20

Anlam Darlaması ve Genişlemesi

Anlam genişlemesi: Sözcüğün zamanla daha geniş anlam kazanması (yavru → tüm hayvan yavruları). Anlam daralması: Sözcüğün zamanla daha dar anlam kazanması (oğlan → erkek çocuk).

#21

Yansıma Sözcükler

Doğa ve hayvan seslerinin taklidiyle oluşan sözcüklere yansıma denir: çat, şır, miyav, vız. Yansımalardan türemiş sözcükler de bu kapsamdadır: şırıltı, miyavlamak, vızıldamak, çatırtı.

#22

İkilemeler

Anlamı güçlendirmek için sözcüğün tekrarı ya da yakın/zıt anlamlısıyla birlikte kullanılmasıyla ikileme oluşur: yavaş yavaş, aşağı yukarı, irili ufaklı, eş dost. İkilemeler her zaman ayrı yazılır ve araya noktalama işareti girmez.

#23

Farklı Anlamda Kullanım Soruları

"Altı çizili sözcük hangi cümlede farklı anlamda kullanılmıştır?" tipindeki sorularda aynı sözcük dört seçenekte aynı anlamda, birinde farklı anlamda kullanılır. Her cümlede sözcüğün yerine eş anlamlısını koyarak anlamı test edin.

Örnek Soru

Soru: Aşağıdaki cümlelerin hangisinde "kırılmak" sözcüğü mecaz anlamıyla kullanılmıştır?

A) Cam bardak, yere düşünce ortasından kırıldı.
B) Ağacın kalın dalı fırtınada kırıldı.
C) Bu sözler üzerine arkadaşına çok kırıldı.
D) Oyuncak arabanın tekerleği daha ilk gün kırıldı.
E) Eski sandalyenin ayağı otururken kırıldı.

Doğru Cevap: C) C seçeneğinde "kırılmak", "gücenmek, üzülmek" anlamında kullanıldığı için mecaz anlamlıdır. Diğer seçeneklerde sözcük, bir nesnenin fiziksel olarak parçalanmasını anlatan gerçek anlamıyla kullanılmıştır.

İlgili Konular

Türkçe Çıkmış Sorular

Sıkça Sorulan Sorular

KPSS Türkçe bölümünde sözcükte anlam konusundan ortalama 3 soru çıkmaktadır. Bu sorular genellikle mecaz anlam, deyimler ile eş ve zıt anlamlı sözcüklerden gelir.

Mecaz anlam, sözcüğün gerçek anlamından tamamen uzaklaşarak kazandığı yeni anlamdır. Sözcüğü gerçek anlamıyla düşündüğünüzde cümle mantıksızlaşıyorsa sözcük mecaz anlamda kullanılmıştır.

Deyimin kalıplaşmış anlamını bilmek gerekir; deyimler genellikle mecaz anlam taşır ve sözcükleri değiştirilemez. Cümledeki bağlamdan deyimin hangi durumu anlattığını belirleyin.

Sesteş sözcüklerin anlamları arasında hiçbir ilişki yoktur; yüz (sayı) ile yüz (çehre) gibi. Çok anlamlı sözcükte ise anlamlar aynı sözcükten türeyip birbiriyle ilişkilidir; göz sözcüğünün organ, bakış ve kaynak anlamları gibi.

Deyimler bir durumu anlatan kalıplaşmış söz öbekleridir ve tam bir cümle değildir; atasözleri ise öğüt veya genel bir yargı bildiren tam cümlelerdir. Göz atmak bir deyim, damlaya damlaya göl olur bir atasözüdür.