Matematik · Konu 12/18 · sıralı çalışma
Kısa özet: Bölünebilme kuralları, uzun bölme yapmadan bir sayının 2, 3, 4, 5, 6, 7, 8, 9, 10 ve 11'e tam bölünüp bölünmediğini gösterir. 2-5-10 son basamağa, 4-25 son iki, 8 son üç basamağa; 3 ve 9 rakamlar toplamına, 11 ise sağdan tek-çift sıra toplamlarının farkına bakar.
- 18 altın kural
- KPSS'de ort. ~2 soru
- En kritik: rakamlar toplamı (3-9), son basamak kuralları, 11 kuralı
KPSS'de bölünebilme çoğunlukla "3A4 sayısı 4'e tam bölünüyorsa A kaçtır?" tipi rakam bulma ve kalan bulma sorularıyla gelir. Uzun bölme yerine son basamak, rakamlar toplamı ve tek-çift sıra farkı kurallarıyla saniyeler içinde sonuca ulaşılır. Birden fazla kuralın birlikte verildiği sorularda her kural ayrı uygulanıp çözüm kümelerinin kesişimi alınır.
2 ile Bölünebilme
Bir sayının 2 ile tam bölünebilmesi için son basamağının çift olması, yani 0, 2, 4, 6 veya 8 ile bitmesi gerekir. Diğer basamakların değeri sonucu etkilemez, sadece birler basamağına bakılır. Örnek: 3.458 sayısı 8 ile bittiği için 2'ye tam bölünür.
5 ve 10 ile Bölünebilme
Bir sayı 5 ile tam bölünüyorsa son basamağı 0 veya 5'tir; 10 ile tam bölünüyorsa son basamağı yalnızca 0 olmalıdır. Örneğin 2.735 sayısı 5'e bölünür ama 10'a bölünmez çünkü son basamak 0 değil 5'tir. 100 ile bölünebilmek için ise son iki basamağın 00 olması gerekir.
4 ile Bölünebilme
Bir sayının 4 ile tam bölünebilmesi için son iki basamağının oluşturduğu iki basamaklı sayının 00 olması ya da 4'e tam bölünmesi gerekir. Örnek: 71.316 sayısında son iki basamak 16'dır ve 16÷4=4 olduğundan sayı 4'e tam bölünür; diğer basamaklar önemsizdir.
8 ile Bölünebilme
Bir sayının 8 ile tam bölünebilmesi için son üç basamağının oluşturduğu sayının 000 olması ya da 8'e tam bölünmesi gerekir. Örnek: 5.624 sayısında son üç basamak 624'tür ve 624÷8=78 olduğundan sayı 8'e tam bölünür.
3 ile Bölünebilme
Bir sayının rakamları toplamı 3'e tam bölünüyorsa, o sayı da 3'e tam bölünür. Örnek: 4.581 sayısında rakamlar toplamı 4+5+8+1=18'dir ve 18, 3'e tam bölündüğü için 4.581 de 3'e tam bölünür. Basamak sayısı ne olursa olsun bu kural geçerlidir.
9 ile Bölünebilme
Bir sayının rakamları toplamı 9'a tam bölünüyorsa, o sayı da 9'a tam bölünür. Örnek: 27.639 sayısında rakamlar toplamı 2+7+6+3+9=27'dir ve 27, 9'a tam bölündüğü için sayı da 9'a tam bölünür. Rakamlar toplamı tek basamağa inmeyene kadar tekrar toplanabilir.
Örnek Soru
Soru: 24A üç basamaklı sayısı hem 3 hem de 4 ile tam bölünebildiğine göre A rakamı kaçtır?
Doğru Cevap: A) 4 kuralına göre son iki basamak (4A) 4'e tam bölünmeli: A=0,4,8 için 40, 44, 48 hepsi 4'e bölünür. 3 kuralına göre rakamlar toplamı 2+4+A=6+A, 3'e tam bölünmelidir: bu, A=0,3,6,9 için sağlanır. İki koşulu birlikte sağlayan tek değer A=0'dır (sayı 240 olur; 240÷4=60 ve 240÷3=80, ikisi de tam bölünür).
İlgili Konular
Sıkça Sorulan Sorular
Önce son basamağa bakılır; 0, 2, 4, 6 veya 8 ise sayı 2'ye tam bölünür. Ardından tüm rakamlar toplanır; bu toplam 3'e tam bölünüyorsa sayı 3'e de tam bölünür. Her iki koşul da sağlanıyorsa sayı aynı zamanda 6'ya da tam bölünür, çünkü 6=2×3 ve 2 ile 3 aralarında asaldır. KPSS'de bu tür bileşik sorularda iki kuralı ayrı ayrı uygulayıp kesişimi bulmak en hızlı yoldur.
Sayının rakamları sağdan sola tek ve çift sıralara ayrılır, her grup kendi içinde toplanır, sonra iki toplam arasındaki fark alınır. Fark 0 veya 11'in bir katıysa (11, 22, 33 gibi) sayı 11'e tam bölünür. En sık hata, rakamları soldan sağa gruplamak ya da tek/çift sırayı karıştırmaktır; bu da yanlış farkın hesaplanmasına ve hatalı sonuca yol açar.
7'nin 10'un kuvvetleriyle basit bir kalan ilişkisi olmadığı için tek basamağa bakan bir kural yoktur; bunun yerine son basamak atılıp 2 katı kalan sayıdan çıkarılır ve işlem sonuç küçülene kadar tekrarlanır. Sonuç 7'ye bölünüyorsa ya da 0 ise sayı 7'ye tam bölünür. Büyük sayılarda bu birkaç adım gerektirdiği için pratikte doğrudan bölme yapmak bazen daha hızlı olabilir.
Her kural ayrı ayrı uygulanarak bilinmeyen rakam için mümkün değerler listesi çıkarılır, ardından bu listelerin kesişimi (ortak elemanları) bulunur. Örneğin hem 4 hem 9 ile bölünme isteniyorsa önce 4 kuralını sağlayan rakamlar, sonra 9 kuralını sağlayan rakamlar bulunur ve ortak olan tek değer cevaptır. Bu yöntem, tüm rakamları tek tek denemekten çok daha hızlıdır.