KPSS Cümle Türleri Hap Bilgiler 2026

Türkçe · Konu 5/12 · sıralı çalışma

Kısa özet: Cümle türleri, bir cümlenin yüklemine göre (isim/fiil), yüklemin yerine göre (kurallı/devrik), anlamına göre (olumlu/olumsuz/soru) ve yapısına göre (basit/birleşik/sıralı/bağlı) sınıflandırılmasıdır. En kritik ayrım: fiilimsi içeren cümle girişik birleşik cümledir; tek yüklemli ve fiilimsisiz cümle basit cümledir.

18 altın kural
KPSS'de ort. ~1 soru
En kritik: birleşik cümle, fiilimsi, isim-fiil cümlesi ayrımı

Basit Cümle

Tek yüklemi olan ve içinde yan cümle bulunmayan cümlelerdir. Fiilimsi (isim-fiil, sıfat-fiil, zarf-fiil) içermeyen tek yüklemli cümleler basit cümledir.

Örnek: "Çocuklar parkta oynuyor." - Tek yüklem var, yan cümle yok.

Birleşik Cümle (Girişik Birleşik)

İçinde en az bir yan cümle (fiilimsi ile kurulan) bulunan cümlelerdir. Yan cümle temel cümleye fiilimsi ile bağlanır; fiilimsi sayısı kadar yan cümle vardır.

Örnek: "Kitap okuyarak bilgisini artırdı." - "okuyarak" zarf-fiil, yan cümle oluşturur.

Sıralı Cümle

Birden fazla bağımsız cümlenin virgül veya noktalı virgül ile birbirine bağlandığı yapıdır. Her cümle kendi başına anlam ifade eder.

Örnek: "Hava soğuk, rüzgar sert, yağmur yağıyor." - Üç bağımsız cümle virgül ile bağlanmış.

Bağlı Cümle

İki veya daha fazla bağımsız cümlenin bağlaç ile birbirine bağlandığı yapıdır. Bağlaçlar: ve, ile, ama, fakat, ancak, lakin, oysa, hâlbuki, ya da, veya...

Örnek: "Çok çalıştım ama başaramadım." - "ama" bağlacı iki cümleyi bağlıyor.

İsim Cümlesi

Yüklemi isim veya isim soylu sözcük olan cümlelerdir. Yüklem ek fiil (-dır, idi, imiş, ise) ile çekimlenir; ek fiilin geniş zaman eki (-dır) çoğu zaman düşer.

Örnek: "Bu kitap çok güzel." - Yüklem "güzel" bir sıfat, isim cümlesi.

Fiil Cümlesi

Yüklemi çekimli bir fiil olan cümlelerdir. Fiil kip ve kişi eklerini almış olmalıdır. Türkçede en yaygın cümle tipidir.

Örnek: "Öğrenciler derse çalışıyor." - Yüklem "çalışıyor" çekimli fiil.

12 Hap Bilgi Daha

Cümle türleri konusunun tüm hap bilgilerine erişmek için ücretsiz kayıt ol.

Ücretsiz Kayıt Ol

Olumlu Cümle

Yüklemdeki yargının gerçekleştiğini bildiren cümlelerdir; yüklem olumsuzluk eki almaz. İşin, oluşun veya durumun var olduğunu anlatır.

Olumsuz Cümle

Yüklemin olumsuzluk eki (-ma, -me) veya "değil", "yok" sözcükleriyle olumsuz yapıldığı cümlelerdir. Eylemin gerçekleşmediğini bildirir.

Soru Cümlesi

Soru anlamı taşıyan cümlelerdir. Soru eki (mı, mi, mu, mü), soru sözcüğü (ne, kim, nerede, nasıl, neden) veya tonlama ile kurulur.

#10

Şartlı Birleşik Cümle

Yan cümlenin şart kipi (-sa, -se) ile temel cümleye bağlandığı yapıdır. "Eğer ... ise" anlamı taşır; şart cümlesi tek başına yargı bildirmez.

Örnek: "Erken kalkarsan derse yetişirsin." - "kalkarsan" şart yan cümlesi.

#11

Ki'li Birleşik Cümle

"ki" bağlacıyla iki cümlenin bağlandığı yapıdır. "ki"den önceki cümle temel cümle, sonraki cümle yan cümledir; "ki" her zaman ayrı yazılır.

Örnek: "Anladım ki bu iş zor." - "ki" bağlacı iki cümleyi birbirine bağlar.

#12

İç İçe Birleşik Cümle

Bir cümlenin başka bir cümlenin içine öğe olarak yerleştirildiği yapıdır. İç cümle genellikle doğrudan aktarımlarda ve "de-, san-, bil-" fiilleriyle görülür.

Örnek: "Yarın gelirim, dedi." - "Yarın gelirim" iç cümle, "dedi" temel cümlenin yüklemi.

#13

Devrik Cümle

Yüklemi sonda olmayan cümlelerdir. Türkçede yüklem normalde sondadır; vurgu, heyecan veya şiirsel anlatımda devrik cümle kullanılır.

Örnek: "Geldim sonunda bu şehre." - Yüklem "geldim" başta.

#14

Kurallı (Düz) Cümle

Yüklemi sonda olan, Türkçe söz dizimine uygun cümlelerdir. Standart sıra: özne + tümleç(ler) + yüklem şeklindedir.

#15

Eksiltili Cümle

Yüklemi söylenmemiş veya düşürülmüş cümlelerdir. Anlam bağlamdan tamamlanır; sonuna üç nokta konur. Günlük konuşmada ve edebiyatta sık kullanılır.

Örnek: "Sen eve, ben okula..." - Yüklem "gideceğim/gideceksin" düşürülmüş.

#16

Bağımlı-Bağımsız Sıralı Cümle

Sıralı cümlelerde ortak öğe varsa bağımlı sıralı, hiçbir öğe ortak değilse bağımsız sıralı cümledir. ÖSYM bu ayrımı ortak özne veya ortak nesne üzerinden sorar.

Örnek: "Annem pazara gitti, akşama döner." - Özne (annem) ortak → bağımlı sıralı.

#17

Dört Ölçüt Aynı Anda Geçerli

Bir cümle dört ölçütle aynı anda sınıflandırılır: yüklemin türü (isim/fiil), yüklemin yeri (kurallı/devrik), anlamı (olumlu/olumsuz/soru) ve yapısı (basit/birleşik/sıralı/bağlı). Soru kökü hangi ölçütü sorduysa yalnızca ona odaklanın.

"Kitabı okumadan yorum yapma." - Fiil cümlesi, kurallı, olumsuz, girişik birleşik.

#18

Biçimce Olumlu, Anlamca Olumsuz

"ne ... ne" bağlacı, yüklem olumsuzluk eki almadığı hâlde cümleyi anlamca olumsuz yapar. Tersine, "yok değil" gibi çift olumsuz yapılar anlamca olumludur.

Örnek: "Ne aradı ne sordu." - Biçimce olumlu, anlamca olumsuz (aramadı, sormadı).

Örnek Soru

Soru: Aşağıdaki cümlelerden hangisi yapısına göre birleşik cümledir?

A) Kar yağdı, yollar kapandı.
B) Hava karardı ama maç devam etti.
C) Sınavı kazanmak için her gün düzenli çalışıyor.
D) Bu okulun bahçesi oldukça geniş.
E) Çocuklar akşama kadar parkta oynadı.

Doğru Cevap: C) C seçeneğinde "kazanmak" isim-fiili yan cümle kurduğu için cümle girişik birleşik cümledir. A'da iki bağımsız cümle virgülle bağlanmıştır (sıralı), B'de "ama" bağlacıyla bağlanmıştır (bağlı); D ve E tek yüklemli ve fiilimsisiz olduğundan basit cümledir.

İlgili Konular

Türkçe Çıkmış Sorular

Sıkça Sorulan Sorular

KPSS Türkçe bölümünde cümle türleri konusundan son yıllarda ortalama 1 soru çıkmaktadır. Soru genellikle cümlenin yapısını (basit, birleşik, sıralı, bağlı) veya yükleminin türünü belirlemeyi gerektirir.

Basit cümlede tek bir yüklem vardır ve yan cümle bulunmaz. Birleşik cümlede ise temel cümlenin yanında en az bir yan cümle (fiilimsi, şart kipi veya "ki" bağlacıyla kurulan) bulunur.

Yüklem çekimli bir fiil ise fiil cümlesi, yüklem isim veya isim soylu bir sözcük ise isim cümlesidir. Ek fiil ile çekimlenen isimler isim cümlesi oluşturur.

Her ikisinde de birden fazla bağımsız cümle vardır; fark bağlanma biçimindedir. Cümleler virgül veya noktalı virgülle bağlanıyorsa sıralı, "ve, ama, fakat, çünkü" gibi bir bağlaçla bağlanıyorsa bağlı cümledir.

Fiilimsi (isim-fiil, sıfat-fiil, zarf-fiil) bulunan cümle, yapısına göre girişik birleşik cümledir; her fiilimsi bir yan cümle kurar. Tek yüklemi olsa bile fiilimsi içeren cümle basit cümle sayılmaz.