KPSS Ses Bilgisi Hap Bilgiler 2026

Türkçe · Konu 9/12 · sıralı çalışma

Kısa özet: Ses bilgisi, Türkçedeki ünlü-ünsüz özelliklerini ve eklenme sırasında ortaya çıkan ses olaylarını inceler. KPSS'de en çok ünsüz yumuşaması (kitap → kitabı), ünsüz sertleşmesi (kitap-ta), ünlü düşmesi (omuz → omzu) ve ünlü daralması (bekle → bekliyor) sorulur. Kaynaştırma ünsüzleri y, ş, s, n'dir.

21 altın kural
KPSS'de ort. ~1 soru
En kritik: ünsüz yumuşaması-sertleşmesi, ünlü düşmesi, ünlü daralması

Türkçede Ünlüler

Türkçede 8 ünlü vardır: a, e, ı, i, o, ö, u, ü. Ünlüler dudak şekline göre düz/yuvarlak, dilin durumuna göre kalın/ince, ağzın açıklığına göre geniş/dar olarak sınıflandırılır.

Kalın ünlüler: a, ı, o, u | İnce ünlüler: e, i, ö, ü

Türkçede Ünsüzler

Türkçede 21 ünsüz vardır. Ünsüzler sert ve yumuşak olmak üzere ikiye ayrılır. Sert ünsüzler: f, s, t, k, ç, ş, h, p ("Fıstıkçı Şahap"). Diğer ünsüzler yumuşaktır.

Yumuşak ünsüzler: b, c, d, g, ğ, j, l, m, n, r, v, y, z

Büyük Ünlü Uyumu

Sözcükteki tüm ünlülerin kalınlık-incelik bakımından uyumlu olmasıdır. İlk hece kalın ünlüyse sonrakiler de kalın, ince ünlüyse sonrakiler de ince olur.

Uyumlu: kitaplar, evler | Uyumsuz: anne, elma (bu Türkçe sözcükler kural dışıdır)

Küçük Ünlü Uyumu

Düzlük-yuvarlaklık uyumudur. Düz ünlüden (a, e, ı, i) sonra düz ünlü; yuvarlak ünlüden (o, ö, u, ü) sonra ya dar yuvarlak (u, ü) ya da düz geniş (a, e) gelir.

Uyumlu: ödün, üzüm, çamur | Uyumsuz: horoz, otomobil

Ünsüz Yumuşaması

p, ç, t, k sert ünsüzleri ile biten sözcüklere ünlü ile başlayan ek geldiğinde bu ünsüzler yumuşar: p→b, ç→c, t→d, k→g/ğ.

Örnek: kitap-ı -> kitabı, ağaç-ı -> ağacı, kanat-ı -> kanadı, sokak-ı -> sokağı

Ünsüz Sertleşmesi (Benzeşme)

Sert ünsüzle (f, s, t, k, ç, ş, h, p) biten sözcüklere c, d, g ile başlayan ek geldiğinde ekin başındaki ünsüz sertleşir: c→ç, d→t, g→k.

Örnek: kitap-da değil kitap-ta, sokak-dan değil sokak-tan

15 Hap Bilgi Daha

Ses bilgisi konusunun tüm hap bilgilerine erişmek için ücretsiz kayıt ol.

Ücretsiz Kayıt Ol

Ses Düşmesi (Hece Düşmesi)

Bazı sözcüklere ünlü ile başlayan ek geldiğinde sözcükteki bir sesin düşmesidir. Genellikle iki heceli sözcüklerin ikinci hecesindeki dar ünlü düşer.

Örnek: ağız-ı -> ağzı, burun-u -> burnu, omuz-u -> omzu, kahır-ı -> kahrı

Ses Türemesi

Ünlü türemesi: -cık/-cik eki alan bazı sözcüklerde araya ünlü girer. Ünsüz türemesi: tek heceli bazı yabancı kökenli sözcükler ünlüyle başlayan ek veya yardımcı fiil alınca son ünsüz ikizleşir.

Örnek: az-cık -> azıcık, genç-cik -> gencecik | af -> affı, his -> hissetmek, hak -> hakkı

Ulama

Ünsüzle biten sözcüğün, ünlü ile başlayan sözcüğe bağlanarak okunmasıdır. Yazımda gösterilmez, yalnızca söyleyişte uygulanır; araya noktalama girerse ulama olmaz.

Örnek: "kitap okudum" -> "kita-po-ku-dum" şeklinde okunur

#10

Kaynaştırma Harfleri

Ünlü ile biten sözcüğe ünlü ile başlayan ek geldiğinde araya giren ünsüzlerdir: y, ş, s, n ("yaşasın"). Bu ünsüzler iki ünlünün yan yana gelmesini önler.

Örnek: oda-y-ı, kapı-s-ı, iki-ş-er, anne-n-in

#11

Dudak Ünsüzü Benzeşmesi (n→m)

Sözcük içinde "b" ünsüzünden önce gelen "n", dudak ünsüzü olan "m"ye dönüşür ve bu değişim yazıma da yansır.

Örnek: penbe -> pembe, canbaz -> cambaz, anbar -> ambar

#12

Ünlü Daralması

a, e geniş ünlüleri ile biten fiillere -yor eki geldiğinde geniş ünlü daralarak ı, i, u, ü olur.

Örnek: bekle-yor -> bekliyor, anla-yor -> anlıyor, de-yor -> diyor

#13

Ünlü Uyumuna Uymayan Ekler

Bazı ekler ünlü uyumuna uymaz: -yor, -ken, -leyin, -ki, -daş, -gil, -(i)mtırak. Bu eklerin ünlüleri sabittir.

Örnek: geliyor, koşarken, sabahleyin, akşamki, yeşilimtırak

#14

Yumuşamaya Uymayan Sözcükler

Bazı sözcükler yumuşamaya uğramaz: tek heceli sözcüklerin çoğu (at, saç, ot, ok), yabancı kaynaklı sözcükler (hukuk, millet, devlet) ve özel isimler.

Örnek: at-ı -> atı ("adı" olmaz), saç-ı -> saçı ("sacı" olmaz), hukuk-u -> hukuku ("hukuğu" olmaz)

#15

n→m Değişiminin İstisnaları

Söyleyişte "m"ye kayılsa bile özel adlarda ve bazı birleşik sözcüklerde yazım "n" ile yapılır; bu sözcüklerde n→b yan yana gelebilir.

Örnek: İstanbul, Safranbolu, onbaşı, binbaşı (yazımda "m" yapılmaz)

#16

Söyleyişte Ünlü Türemesi

Ünsüz kümesiyle biten bazı yabancı sözcüklerde yalnızca söyleyişte ünlü türer; yazımda türeme gösterilmez, sözcüğün özgün biçimi korunur.

Örnek: film -> "filim", grup -> "gurup" (yalnızca konuşmada; yazımda film, grup doğrudur)

#17

Ses Olaylarını Bulma

Sözcüğün kök hâlini ve ekli hâlini karşılaştırın. Farklı olan sesleri belirleyin. Değişim yumuşama mı, sertleşme mi, düşme mi, türeme mi analiz edin.

#18

Ses Bilgisi Soru Tipleri

KPSS'de ses bilgisi soruları genellikle: 1) Ünlü uyumuna uyan/uymayan sözcük bulma, 2) Ses olayını belirleme, 3) Belirli bir ses olayının olmadığı seçeneği bulma şeklinde çıkar.

#19

Birleşimde Ünlü Düşmesi

İkinci hecesinde dar ünlü bulunan sözcükler, yardımcı fiille birleşirken veya yapım eki alırken de ünlü düşmesine uğrar; bu biçimler bitişik yazılır.

Örnek: kayıp -> kaybolmak, sabır -> sabretmek, şükür -> şükretmek, oyun -> oynamak

#20

Ünsüz Düşmesi

"k" ünsüzüyle biten bazı sözcüklere -cık/-cek veya -l eki geldiğinde sözcüğün sonundaki "k" düşer.

Örnek: küçük-cük -> küçücük, ufak-cık -> ufacık, alçak-l -> alçalmak, yüksek-l -> yükselmek

#21

"de-" ve "ye-" Fiillerinde Daralma

Ünlü daralması kural olarak yalnızca -yor ekiyle olur; ancak "de-" ve "ye-" fiilleri, kaynaştırma "y"sinin etkisiyle diğer eklerde de daralır. Başka fiillerde "y" öncesi daralma yazım yanlışıdır.

Örnek: de-y-en -> diyen, ye-y-ecek -> yiyecek | Ama: başla-y-an -> başlayan ("başlıyan" yanlıştır)

Örnek Soru

Soru: Aşağıdaki sözcüklerin hangisinde ünlü düşmesi vardır?

A) kitabı
B) omzu
C) sokaktan
D) bekliyor
E) kapısı

Doğru Cevap: B) "Omuz" sözcüğü ünlüyle başlayan ek alınca ikinci hecedeki dar ünlü düşmüştür (omuz-u -> omzu). A'da ünsüz yumuşaması (kitap -> kitabı), C'de ünsüz sertleşmesi (sokak-dan -> sokaktan), D'de ünlü daralması (bekle-yor -> bekliyor), E'de kaynaştırma ünsüzü (kapı-s-ı) vardır.

İlgili Konular

Türkçe Çıkmış Sorular

Sıkça Sorulan Sorular

Sözcükteki tüm ünlülerin kalınlık-incelik bakımından uyumlu olmasıdır. İlk hece kalın ünlüyse (a, ı, o, u) diğer heceler de kalın, ince ünlüyse (e, i, ö, ü) diğer heceler de ince ünlü alır.

Sert ünsüzle (f, s, t, k, ç, ş, h, p) biten bir sözcüğe c, d, g ünsüzleriyle başlayan bir ek geldiğinde ekin başındaki ünsüz sertleşerek ç, t, k olur. Örnek: kitap-da değil kitap-ta, sokak-dan değil sokak-tan.

Bazı sözcüklere ünlü ile başlayan ek geldiğinde sözcükteki bir sesin düşmesidir. Örnek: ağız-ı -> ağzı, burun-u -> burnu, omuz-u -> omzu. Genellikle ikinci hecedeki dar ünlü düşer.

Yumuşamada değişen, sözcüğün sonundaki p, ç, t, k ünsüzüdür; ünlüyle başlayan ek gelince b, c, d, g/ğ olur: kitap -> kitabı. Sertleşmede ise değişen ektir; sert ünsüzle biten sözcüğe gelen c, d, g ile başlayan ekler ç, t, k ile başlar: kitap-ta, sokak-tan.

KPSS Türkçe bölümünde ses bilgisinden ortalama 1 soru çıkar. Soru genellikle verilen cümledeki sözcüklerde hangi ses olayının bulunduğunu ya da hangi seçenekte belirli bir ses olayının olmadığını sorar.